Ortadoğu’daki jeopolitik gerilimler küresel enerji arzını ve fiyatlarını derinden etkiliyor. Brent petrol ve LNG piyasalarında ciddi dalgalanmalar yaşanıyor.
Ortadoğu’da tırmanan jeopolitik gerilimler, küresel enerji arzı ve fiyatları üzerinde ciddi baskı oluşturuyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın bölgedeki askeri risklerin sona ereceğine dair açıklamaları ve G7 ülkelerinin stratejik petrol rezervlerini devreye alma ihtimali, Brent petrol fiyatlarında kısa süreli bir geri çekilme sağladı. Ancak, fiyatlar son bir haftada 114 dolara kadar yükseldikten sonra bugün 92,2 dolara geriledi ve piyasalardaki arz, lojistik ve finansal endişeler devam ediyor.
Küresel petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nın fiilen “yüksek riskli bölge” ilan edilmesi, tanker trafiğini durma noktasına getirdi. Bu durum, fiyatlardaki yükselişin ana nedenlerinden biri olarak öne çıkıyor. Körfez ülkeleri, Suudi Arabistan liderliğinde, dünya petrol rezervlerinin yaklaşık yarısını ve önemli bir üretim kapasitesini elinde tutuyor. Suudi Arabistan günlük 10 milyon varil petrol üretimiyle piyasayı domine ederken, İran, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri de küresel arzın temel sütunlarını oluşturuyor.
Savaşın bu üretim merkezlerinin tam ortasında seyretmesi, “arz güvenliği” kavramını yeniden gündeme getirdi. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, bu ülkelerin dünya petrol üretimindeki payı üçte bire yakın seviyede bulunuyor. Alternatif rotalar, Hürmüz Boğazı’ndan geçen günlük 20 milyon varilden fazla petrol hacmini karşılamaktan uzak kalıyor. Olası bir blokaj durumunda, küresel enerji akışının önemli bir bölümünün kısa vadede telafi edilmesi zor görünüyor.
Eurostat verilerine göre, Avrupa Birliği ülkeleri toplam ham petrol ihtiyaçlarının yüzde 13’ünü bu bölgeden karşılıyor; Suudi Arabistan yüzde 6,9 ve Irak yüzde 5,9 payla en kritik tedarikçiler arasında yer alıyor. Bölgedeki tanker sigorta primlerinin bazı rotalarda yüzde 1000 artması ve kredi risk primlerinin (CDS) tırmanışa geçmesi, Körfez ekonomilerinin uzun vadeli finansal istikrarını da doğrudan etkiliyor. Yatırımcıların güvenli liman arayışıyla bölge piyasalarından çıkış yapması, enerji gelirleriyle finanse edilen devasa kalkınma projelerinin maliyetini yukarı çekiyor.
Lojistik darboğaz sadece petrolü değil, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasalarını da ciddi şekilde etkiliyor. Dünyanın en büyük LNG ihracatçılarından Katar’ın, Ras Laffan tesislerindeki üretimi askeri saldırılar ve güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak “mücbir sebep” ilan etme riski, küresel LNG arzının yaklaşık beşte birini etkileyebilecek bir potansiyel taşıyor. Katar’ın stratejik önemi, mevcut 77 milyon tonluk kapasitesinden değil, 2030’a kadar bu rakamı 142 milyon tona çıkarma hedefinden kaynaklanıyor.
IEA’nın 12 Şubat’ta Hürmüz Boğazı’na ilişkin yayımladığı dosyaya göre, Katar ve BAE’nin LNG ihracatının neredeyse tamamı Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor. Bu durum, 2025 verilerine göre küresel LNG ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sine karşılık geliyor. Bölgedeki boru hatlarının sınırlı kapasitesi ve alternatif ihracat yollarının bulunmaması, Hürmüz Boğazı’nı bu gazın küresel pazara ulaşması için vazgeçilmez kılıyor. Buradan yapılan ihracatın yüzde 90’ı Asya pazarına, geri kalanı ise Avrupa’ya gidiyor.
Özellikle Bangladeş, Hindistan ve Pakistan gibi ülkelerin toplam LNG arzının üçte ikisinin bu rota üzerinden sağlanması, bu bölgeyi son derece kırılgan hale getiriyor. Gerçek zamanlı veri analitik şirketi Kpler’in verilerine göre, Hindistan, LNG ihtiyacının yaklaşık yüzde 50’sini Katar’dan karşılıyor. Çin, ithalatının yüzde 30’unu bu bölgeden sağlıyor. Pakistan ise LNG ihtiyacının yüzde 99’unu Katar ile yapılan uzun vadeli kontratlarla yönetiyor. Bu ülkelerin spot piyasaya yönelmesi, küresel fiyatları yukarı yönlü tetikleyen ciddi bir talep baskısı yaratıyor.
Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) Başkanı Oğuzhan Akyener, Hürmüz Boğazı’ndaki tıkanmanın petrol arzını öncelikle lojistik olarak etkilediğini belirtti. Petrol yüzey tesislerine yönelik etkili saldırılar söz konusu olursa bunun petrol fiyatlarının yüksek seviyelere çıkması anlamına geleceğini vurgulayan Akyener, savaş öncesindeki ortalama 63-65 dolar bandından dün 120 dolara kadar yaklaşıldığını ifade etti. Akyener, İran’daki dini lider seçimi ve savaşın uzama ihtimalinin petrol fiyatlarında yükselişe neden olduğunu, ABD Başkanı Trump’ın savaşın erken bitebileceğine ilişkin söylemlerinin ise fiyatların geri çekilmesine sebep olduğunu kaydetti.
Orta Doğu’daki arz endişelerinin ardından Suudi Arabistan’ın üretimini artıracağını açıkladığını ve Körfez dışındaki OPEC ülkelerinin de üretimlerini artırmaya başladığını ekledi. Doğal gaz fiyatlarının da iki katından yüksek seviyelere çıktığına işaret eden Akyener, navlun bedellerinin Basra’dan Çin’e giden tankerlerde 2,5-3 katına, Atlantik güzergahında çalışan LNG tankerlerinde ise yüzde 70-80 oranında yükseldiğini söyledi. G7 ülkelerinin ulusal petrol rezervlerini serbest bırakması ihtimalinin petrol fiyatlarının düşmesinde önemli rol oynadığını belirten Akyener, savaş beklendiğinden daha erken biterse, rezervleri kullanmaya ihtiyaç dahi kalmayabileceğini dile getirdi. Genel anlamda piyasaların beklentisi, nisan başında normalleşmenin sağlanacağı yönünde.
