Google, Meta, TikTok ve Snapchat gibi sosyal medya devleri, AB’nin dijital bağımlılıkla mücadele yasasına karşı lobi yapıyor. Tüketiciler ise düzenlemeleri destekliyor.
Brüksel merkezli Corporate Europe Observatory araştırma grubu, Google, Meta, TikTok ve Snapchat gibi sosyal medya şirketlerinin Avrupa Birliği Komisyonu’nun Dijital Özgürlük Yasası (DFA) taslağına karşı yoğun lobi faaliyetleri yürüttüğünü raporladı. Bu şirketler, 2026’nın son çeyreğinde duyurulması beklenen DFA’nın getireceği kısıtlamaların iş modellerini olumsuz etkileyeceği endişesini taşıyor. Lobi faaliyetleri, Komisyon yetkilileriyle yapılan bir dizi toplantıda gerçekleşti.
AB Komisyonu, 2026 çalışma programında “demokrasinin korunması ve değerlerin savunulması” hedefiyle DFA’yı duyuracağını açıkladı. Yasa, Facebook, Instagram, TikTok ve Snapchat gibi platformlardaki sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve anlık bildirimler gibi bağımlılık oluşturan algoritmaları hedefliyor. Düzenlemeler, kullanıcıların bağımlılık yapıcı özellikler için tercih yapmasına olanak tanıyacak önlemler içeriyor.
AB Komisyonu, kamuoyunun DFA’ya yönelik görüşlerini almak amacıyla 24 Ekim 2025’e kadar süren bir istişare süreci başlattı. Bu sürece 3 bin 300’den fazla tüketici katıldı. Katılımcıların yüzde 70’i, sosyal medya şirketlerinin bağımlılık oluşturan algoritmaları kullanmasından endişe duyduğunu belirtti ve DFA kapsamındaki önlemleri desteklediğini ifade etti.
Destek verenlerin yüzde 78’i, sonsuz kaydırma, otomatik oynatma ve anlık bildirimler gibi algoritmaların 18 yaşından küçük kullanıcılar için kapatılmasını istedi. Katılımcıların yüzde 58’i ise bu özelliklerin tüm kullanıcılar için kapatılması gerektiğini savundu.
Corporate Europe Observatory raporu, AB Komisyonu’nun teknoloji şirketleriyle yaptığı toplantı belgelerine dayanıyor. Rapora göre, teknoloji şirketleri DFA’nın duyurulmasının hemen ardından Komisyon yetkilileriyle bir araya gelerek yasa taslağına karşı lobi faaliyetleri yürüttü.
Google temsilcileri, Haziran 2025’te AB Komisyonu Demokrasi, Adalet ve Hukukun Üstünlüğünden Sorumlu Üyesi Michael McGrath ile görüştü. Bu görüşmede, DFA kapsamında daha da kısıtlanmasından endişe duydukları hedefli reklamcılığın ekonomik değeri hakkında bilgi verdi.
Snapchat ve TikTok temsilcileri de AB Komisyonu Teknolojiden Sorumlu Başkan Yardımcısı Henna Virkkunen, McGrath ve diğer yetkililerle bir araya geldi. Şirketler, bağımlılık yapan algoritmalarla mücadele konusunun AB’nin mevcut yasaları tarafından zaten kapsandığını savundu. Snapchat temsilcileri, aşırı mevzuat yükünün AB’nin teknolojik inovasyonlarda geride kalmasının temel nedenlerinden biri olduğunu belirtti.
Meta temsilcileri, Nisan 2025’te AB Komisyonu yetkilileriyle yaptıkları görüşmelerde, şirketlerinin platformları için zaten yaşa uygun düzenlemelere sahip olduğunu ifade etti.
Spotify, Trivago ve Booking gibi şirketleri temsil eden Avrupa Teknoloji İttifakı (EUTA), DFA’ya karşı tutum sergiledi. EUTA, AB’nin mevcut Dijital Pazarlar Yasası (DMA) ve Dijital Hizmetler Yasası (DSA) gibi yasalarının bağımlılıkla mücadele konusunu ele aldığını vurguladı. Bu mevcut yasaların, DFA planlanırken dikkate alınmadığını iddia ettiler.
Meta ve TikTok’un da üyesi olduğu DigitalEurope ticaret birliği, AB Komisyonu’nun mevcut dijital yasaları değerlendirmesinde ortaya çıkan sorunların yasalardaki boşluklardan değil, düzenlemelerin tutarsız ve yetersiz uygulanmasından kaynaklandığını savundu. DigitalEurope ve EUTA, yeni yasa planının Komisyonun teknoloji alanında rekabetçiliği artırma ve kuralları basitleştirme hedefleriyle çeliştiğini de kaydetti.
Corporate Europe Observatory araştırma koordinatörü Olivier Hoedeman, AA muhabirine yaptığı açıklamada, insanları sosyal medya uygulamalarında tutmanın büyük teknoloji şirketlerinin iş modelinin parçası olduğunu belirtti. Hoedeman, şirketlerin bu nedenle bağımlılık oluşturan özellikleri sürekli olarak güçlendirmeye çalıştığını vurguladı.
Hoedeman, DFA’nın amacının tüketicilere bağımlılık oluşturan özellikleri kapatma imkanı vermek olduğunu ifade etti. Bu durum, özelliklerin varsayılan olarak devre dışı bırakılması ve kullanıcıların algoritma tabanlı önerilerden vazgeçmelerine olanak tanınması yoluyla sağlanabilir. Özellikle çocukları hedef alan zararlı özelliklerin yasaklanması da değerlendiriliyor.
Hoedeman, hem Avrupa hem de ABD’li büyük teknoloji şirketlerinin, DFA’nın ilk duyurulmasından bu yana agresif lobi faaliyetleri yürüttüğünü ekledi. Şirketler, bağımlılık yapıcı özelliklere getirilen kısıtlamaların karlarını ve güçlerini zedeleyeceği gerekçesiyle bu tür önlemlerin getirilmesini engellemeye çalışıyor.
Hoedeman, AB yetkililerinin kuralları basitleştirme gündemine sıcak baktığına dair işaretler bulunduğunu, bu durumun DFA’nın hedeflerini zayıflatabileceğini aktardı. Örneğin, bağımlılık yapıcı tasarım üzerindeki kısıtlamalar yalnızca küçükler için getirilebilir.
Bu durumun, diğer tüm yaş gruplarını bağımlılık yapıcı sosyal medyanın zararlarından korumasız bırakacağı için “trajik bir fırsat kaybı” olacağını belirten Hoedeman, bağımlılık oluşturan tasarıma karşı adım atmamanın demokrasi için ciddi tehdit oluşturacağının altını çizdi.
Hoedeman, sosyal medyanın manipülatif tasarımının, daha aşırı içeriklere olan talebin ve Avrupa genelinde aşırı sağcı, anti-demokratik siyasi güçlere olan desteğin artmasında önemli bir faktör olduğunu değerlendirdi. Büyük teknoloji şirketlerinin 18 yaş üstü herkes için sosyal medya bağımlılığını derinleştirmeye devam etmesine izin vermek, bu şirketlerin ekonomik ve siyasi gücünü artıracak.
