İletişim Başkanı Burhanettin Duran, dijital çağın getirdiği fırsatlarla birlikte barındırdığı risklere dikkat çekti. “Sosyal Medyada Sorumluluk, Özgürlük ve Güvenlik Paneli”nde yaptığı konuşmada, sanal dünyayı denetimsiz bırakamayacağımızın altını çizen Duran, oyun içerik denetimlerinden dezenformasyonla mücadeleye kadar geniş bir yelpazede toplumsal bilinç ve yasal düzenlemelerin elzem olduğunu vurguladı.
İletişim Başkanı Burhanettin Duran, Başkanlık tarafından düzenlenen “Sosyal Medyada Sorumluluk, Özgürlük ve Güvenlik Paneli”nde dijital dünyanın karmaşık gerçeklerine ışık tuttu. Duran, artık hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelen sanal alemle olan ilişkimizi masaya yatırarak, “Normal hayatımızda mı daha çok vakit harcıyoruz, yoksa dijital olanında mı? Bu, farklı bireylerde farklı tezahür ediyor” tespitinde bulundu.
Sanal dünyanın biz orada olmasak bile kendi kurallarıyla işlediğini, dev şirketlerin verilerimiz üzerinden işlem yaptığını belirten Duran, bu durumu “Aslında iki paralel hayat yaşıyoruz” diyerek özetledi. Bu çift yaşamın getirdiği sorumluluk, özgürlük ve güvenlik üçlemesinde denge arayışının önemine vurgu yaptı. Ona göre, bu denge ortak sorumluluk anlayışıyla yönetilmesi gereken fırsatlar ve risklerle dolu bir dünya sunuyor.
Yeni teknolojilerin ve dijitalleşmenin sunduğu olanakların farkında olduklarını dile getiren Duran, yapay zeka gibi unsurlarla birçok alanda devrimsel dönüşümler yaşandığını ifade etti. Bu gelişmelerin insan yaşamını kolaylaştırdığını ve deneyim çeşitliliğini artırdığını vurgulayan Duran, şunları ekledi:
“Elbette, bir yönüyle sanal dahi olsa, burası bir ‘özgürlükler alemi’ diyebiliriz. Ancak dijital mecraların sunduğu bu sınırsız etkileşim, yalnızca ifade özgürlüğümüzü genişletmekle kalmıyor; mahremiyet, kişisel veri güvenliği, dezenformasyon ve toplumsal kutuplaşma gibi yeni risk alanlarını da beraberinde getiriyor. Sosyal medyanın kendini ifade etme imkanları sunduğunu biliyoruz fakat bu kadar genişleyen bir alanı kendi başına, kör bir nehir gibi akıp gitmeye bırakamayız. Buranın da bir regülasyona, yani kurallara ihtiyacı var. Gittikçe büyüyen bu dünya, fütursuzca her şeyin sergilendiği bir alan olarak görülmemeli. Dolayısıyla, buranın da bir düzenlemesi, kendine özgü kurallarının olması hayati öneme sahip.”
Duran, genç nesiller için sosyal medyanın “tek tipleştirici” bir mecraya dönüşme potansiyelinin altını çizdi. Özgürlük vadinin yanında bu gölgeli yönünün de dikkate alınması gerektiğini belirten İletişim Başkanı, günümüzde sosyal medya savunucularının bile algoritmaların bilgi, imaj, moda ve kanaatleri nasıl yönlendirdiğini itiraf ettiğini kaydetti.
Panelin “özgürlük, güvenlik ve sorumluluk” ekseninde buluşmasının kıymetine değinen Duran, dijitalizm, sosyal medya ve yapay zekanın hız, sınırsızlık ve kontrolsüzlük gibi niteliklerle karşımıza çıktığını söyledi. Bu alanların bir etiğe de gereksinim duyduğunu ifade ederek, sosyolog ve düşünürlerin ahlakın toplumsallığı üzerindeki değerlendirmelerine atıfta bulundu.
Dijital mecraların gençlere ve çocuklara toplumla doğrudan temas imkanı sunmasının, aynı zamanda bu platformları etik tartışmaların merkezine oturttuğunu vurgulayan Duran, “Her anımızı saran mahremiyet, sınırlar, güvenlik ve toplumsal kaygı gibi konularda zaaflar üreten bu alanın etik anlamda da tartışılası olduğunu belirtmek gerekir” dedi. Duran, dezenformasyonun, nefret söyleminin, cinsiyetçi kodların, sınıfsal adaletsizliğin, teşhirciliğin ve çocukların gelişimine olumsuz etkilerin engellenmesi gibi temel ilkelerde hem ulusal hem de küresel düzeyde uzlaşmanın gerekliliğini savundu.
Duran, kapitalist sistemin tetiklediği rekabet, tıklanma ve etkileşim kaygılarının etik sınırları aşarak sorunlara yol açtığını gözlemlediklerini ifade etti. Ekran başındaki gençlerin algoritmalar tarafından farkında olmadan nasıl yönlendirildiğini görmek zorunda olduğumuzu belirten İletişim Başkanı, şu uyarılarda bulundu:
“Hangi algoritmanın, hangi şirketin, hangi çıkar grubunun, hatta hangi devletin bizim mahremiyetimize, dijital egemenliğimize yönelik ne tür kampanyaların içinde olduğunun bilincinde olmadan, gençlerimizin sosyal medyadaki güçlü düşüncelerle ve kanaatlerle yönlendiriliyor olmasını başıboş bırakamayız.”
Gerçeklikle bağımızı koparacak ya da zihinlere farklı gerçeklikler aşılayacak algoritmaların farkında olmanın bir zorunluluk olduğunu dile getiren Duran, dijitalleşmenin getirdiği riskler arasında “sosyal izolasyon” tehlikesini de işaret etti. Dijital bağımlılığın çağımızın en çok konuşulan meselelerinden biri haline geldiğini vurgulayan Duran, şöyle devam etti:
“Bunu sadece ‘dijital detoks’ ya da ‘dijital perhiz’ gibi benzetmelerle aşamayız. Çok daha fazlası gerekiyor. Çünkü dijital mecraların sunduğu ‘yapay mutluluk’ çerçevesi, kurgulanmış, kusursuz vitrin hayatların cazibesi; bizlerin, özellikle gençlerin ve çocukların yetersizlik duygusunu besliyor, hatta kendini gerçekleştirme süreçlerinde ciddi sorunlu alanlar açıyor. Filtrelenmiş görüntüler, uçlardan beslenen içerikler, idealize edilmiş ve maskelenmiş hayat kurguları… Bütün bunlar çocuklarımız ve gençlerimiz için birer risk. Ne yazık ki çokça da tüketiliyorlar. Bu içeriklerin oluşturduğu dopamin temelli bağımlılık bölgesi, gençlerimizden daha fazlamızın, belki de birçoğumuzun karşı karşıya olduğu bir durum. Durmadan kaydırılan ekranlar ve anlık seyredilen videolarla bambaşka bir dijital hafıza, bambaşka bir dijital zeka şekilleniyor. Bunun getirdiği zihinsel yorgunluğun, anksiyetenin, depresyonun ne kadar farkındayız, bundan henüz emin değiliz.”
Duran, ruh sağlığı kırılganlıklarından, dijital zorbalıktan, şiddet ve nefret dilinin dijital alana hakim olmasından duyduğu rahatsızlığı dile getirdi. Bu eğilimleri besleyenlerin dijital dünyada kanaat önderi ya da rol model kişiler olmasının ciddi bir sorun alanı olduğunu belirten Duran, “Çevrimiçi oyunlar ve görsel paylaşım mecraları başta olmak üzere dijital ekosistem, zararlı içeriklere erişimi kolaylaştırmakta ve kişisel verilerin kötüye kullanımına zemin hazırlamaktadır” diye konuştu.
Bu alanın sorumluluk duygusuyla yönetilmesinin güvenlik açısından da kritik olduğunu vurgulayan Duran, sözlerine şöyle devam etti:
“Bu risklerden biri de sanal bahis ve kumar içeriklerinin yaygınlaşması. Bildiğiniz üzere Sayın Cumhurbaşkanımız bu konuya büyük önem atfediyor. Hem yasal düzenlemeler hem de toplumsal farkındalığın artırılması gereken kilit meselelerden biri bu. Zira bu sadece kişisel bağımlılık yaratmakla kalmıyor; aileleri yıkan, sosyal ilişkileri parçalayan ve bireylerin hayatına mal olan olumsuzluklar üretiyor. Öyleyse, dijital dünyanın risklerine karşı korunma konusunda sadece çocuklarımız ve gençlerimiz değil, aslında tüm bireylerimiz risk altında ve buna dair bir bilince ihtiyacımız var. Bu bilinç, sorumlulukla örtüşmeli ve etikle donanmalı. Bunu başardığımızda hem bireylerimizi hem de toplumumuzu daha donanımlı hale getirmiş olacağız. Elbette bu dijital dünyadan tamamen kopmak imkansız. Ancak bu dijital dünyayı bizim yönetmemiz, kontrolün bizde olması gerekiyor.”
İletişim Başkanı Duran, dijital dünyanın girdabında kaybolmamak için kamusal bir sorumluluk bilincinin oluşturulması gerektiğini ifade etti. Hem bir İletişim Başkanı hem de bir baba ve akademisyen olarak, özgürlük ile güvenlik dengesinin sağlandığı bir dijital dünya için çok yönlü bir işbirliğinin şart olduğuna inandığını vurguladı.
Duran, bu süreçte devlet kurumlarına düşen görevin yanı sıra, milletin, bireylerin, örgütlü yapıların, sivil toplum kuruluşlarının, akademisyenlerin ve kanaat önderlerinin de katkı sunması gerektiğini belirterek, “Kapsamlı ve etkin bir işbirliğine ihtiyacımız var” dedi. Ortak sorumluluk anlayışı ekseninde dijital platformlara da önemli roller düştüğünü dile getiren Duran, özetle şunları söyledi:
“Devletimizce oluşturulacak hukuki zemin çerçevesinde düzenleyici ve denetleyici rolüyle, ailelerimiz hem kendilerinin hem de çocukların farkındalık düzeyini artırarak, dijital platformlar ise daha fazla sorumluluk yüklenerek; gençlerimiz ve çocuklarımız için güvenli bir dijital dünyanın tesis edilmesine katkı sunmak durumundadırlar. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın da ifade ettiği gibi, ‘Dijital teknokültürün bilhassa gençlerin üzerindeki olumsuz etkilerini sadece topyekün bir dayanışma ruhuyla engelleyebiliriz.’ İşte bu panelin, Sayın Cumhurbaşkanımızın belirttiği bu amaca hizmet etmesini umuyorum.”
Duran, sosyal medya sınavlarının sadece Türkiye’nin değil, tüm dünyanın mücadele alanı haline geldiğini hatırlattı. Birçok ülkenin bu konuda tedbirler aldığını belirten Duran, “Günümüzde Amerika’dan Çin’e, Avustralya’dan Almanya’ya kadar dünyanın dört bir yanında yaş doğrulama, ebeveyn onayı, algoritmik sorumluluk, kullanım sınırlamaları, dijital kimlik çözümlemeleri ve oyun içerik denetimleri gibi uygulamalar hayata geçirilmektedir” bilgisini verdi.
Türkiye’de de sosyal medya kullanıcılarını korumaya yönelik yasal düzenlemelerin yürürlükte olduğunu belirten Duran, 5651 sayılı “İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi” kanununu örnek gösterdi. Ayrıca, sosyal ağ sağlayıcılarının çocuklara özel hizmet, reklam kütüphanesi ve kriz planı oluşturma gibi yükümlülükleri olduğunu, 6698 sayılı “Kişisel Verilerin Korunması Kanunu”nun da veri güvenliğini güvence altına aldığını ekledi.
Bu düzenlemelerin kıymetli olduğunu ancak teknolojinin durmaksızın ilerlemesiyle yeni yasal açılımlara ihtiyaç duyulduğunu vurgulayan Duran, şunları söyledi:
“Teknoloji yerinde durmuyor; yepyeni açılımlarla bize yeni sınamalar getiriyor. Bu çerçevede ilgili bakanlıklarımızın ve meclisimizin çok önemli çalışmalar yaptığını hatırlatmak isterim. Nitekim ‘Dijital Mecralarda Çocuklarımızı Bekleyen Tehdit ve Riskler’ taslak raporu 13 Ocak’ta Meclisimizin ilgili alt komisyonunda kabul edildi. Raporda çocuklarımızı dijital risklerden korumak için kapsamlı öneriler detaylı bir şekilde ele alındı.”
Duran, dijital dünyanın, ailelerden devlet kurumlarına, sivil toplum kuruluşlarından akademiye kadar geniş bir yelpazede güzel sonuçlar doğuracağına inandığını ifade etti. İletişim Başkanlığı olarak çocukların ve ebeveynlerin hem medya okuryazarlığını yükseltme hem de dijital risklere karşı farkındalıklarını artırma çalışmalarına tam destek verdiklerini belirten Duran, panelden de somut çıktılar beklediğini dile getirerek sözlerini noktaladı.
